Thema 2018

Met blijdschap en trots kunnen wij u mededelen dat Het Zij Zo heeft gekozen voor:

Het ontstaan van Budel Dorplein door de komst van de zinkfabriek in 1893

Onderbouwing:

Tweede helft 19de eeuw. De bijna 2000 inwoners van Budel waren voornamelijk actief in de kleinschalige agrarische sector en aangezien Budel dicht bij de

Nederlands-Belgische grens ligt met smokkelactiviteiten. De industriële revolutie ging grotendeels aan het dorp voorbij, maar ten zuiden werd eerst een kanaal aangelegd en vervolgens een spoorlijn. Voor de Waalse ondernemersfamilie Dor twee belangrijke factoren voor een succesvolle fabriekslocatie. De andere factoren waren goedkope grond, voldoende water in de omgeving en goedkope arbeid.

In 1892 was het, na zorgvuldig plannen, zover. Lucien en Emile Dor kochten voor 50.000 francs 628 hectare moerasgrond ten zuiden van Budel. In 1893 werd de fabriek opgericht en aan het einde van dit jaar waren er al zo’n 140 arbeiders werkzaam. Omdat er in de regio geen enkele kennis van zinkproductie aanwezig was werden tientallen Waalse ervaren zinkarbeiders met hun families naar Budel gehaald. En zo verrees er in korte tijd, geheel volgens plan van de gebroeders Dor, een volledig nieuw dorp op steenworp afstand van de fabriek. Budel Dorplein was een Franstalige enclave, geheel zelfvoorzienend.

Tot op de dag van vandaag is Budel Dorplein een uniek stukje Nederland. Alle gebouwen zijn gebouwd volgens Waalse architectuur en met opgetrokken van in Wallonië gebruikelijke materialen. Met het gebouw “de Cantine”, waarin veel faciliteiten gevestigd waren, in een centrale rol. Tot 1968 was het gehele dorp eigendom van de familie Dor.

Vertaling van het historisch feit:

Onze interesse heeft zich specifiek gericht op de beleving van de gemiddelde Bulander (inwoner van Budel) toen in deze gemeente er zomaar midden op de hei een nieuw dorp met Franstaligen uit de grond werd gestampt. Natuurlijk bracht de fabriek arbeid en welvaart. Boerenzonen gingen in de fabriek werken en kregen netjes tweewekelijks betaald.

Maar alle leidinggevenden in de fabriek waren Franstalig, woonden in Dorplein, hadden een eigen winkel, kapel, bakkerij, wasserij, café en zelfs een eigen gevangenis. Zij woonden in Waalse huizen gemaakt van Waalse bouwmaterialen, gebouwd door Waalse bouwvakkers en vervolgens deden zij de boodschappen in België. Op de arbeiders in de fabriek na profiteerde de Budelse gemeenschap maar zeer weinig van de komst van de fabriek.

Met verwondering en enige argwaan keken zij naar hun nieuwe Franstalige buren uit Wallonië. Deze verwondering willen wij het publiek tijdens de Brabantsedag laten ervaren. Een voorbij trekkend Franstalig spektakel terwijl het thema toch het oh zo Brabantse Budel is???

Bronvermelding:

Wij hebben gebruik gemaakt van de volgende bronnen:

• www.historiekzm.nl

• Heemkundekring Baronie van Cranendonck (www.heemkundekringcracendonck.nl)

• Wikipedia over Budel Dorplein, over de zinkfabriek, over de familie Dor en over het gebouw De Kantine.

• www.nyrstarbudel.nl

• www.dorpleinuniek.nl

Woord van dank:

Een speciaal woord van dank voor Jac Biemans en Giel Stollman, twee enthousiaste leden van Heemkundekring Baronie van Cranendonck. Zij hebben ons in Budel Dorplein ontvangen, rondgeleid, mooie verhalen en anekdotes verteld en on prachtige oude afbeeldingen met betrekking op ons thema laten zien. Wij stellen het zeer op prijs dat zij ook bij het verdere proces betrokken willen zijn.

Ontwerp en realisatie website: tableaux - mediamakers|Privacy Statement